Vẽ vòng ngọc bằng màu nước khó ở ba chỗ: chiếc vòng tròn hiện ra thành hình elip theo góc nhìn, ngọc vừa trong vừa bóng nên ánh sáng đi xuyên qua và phản chiếu cùng lúc, và sắc xanh lục của ngọc rất dễ thành màu xanh lá đục. Giải quyết ba chỗ ấy theo thứ tự dựng hình, đọc sáng tối, pha màu và giữ trắng giấy, bạn sẽ có một chiếc vòng trông có độ sâu.
Bài này dành cho người đã quen cầm cọ màu nước, muốn vẽ chiếc vòng của mẹ, của bà làm tranh kỷ niệm, hoặc người vẽ minh hoạ cần tả đúng một chiếc vòng ngọc. Bài lấy vòng phỉ thuý xanh lục làm ví dụ chính, có nhắc thêm vòng trắng và vòng tím ở phần pha màu.
Vì sao chiếc vòng ngọc là đề tài khó
Một quả táo hay chiếc cốc sứ là vật đục: ánh sáng chiếu vào, ta thấy mặt sáng, mặt tối, bóng đổ, thế là đủ. Chiếc vòng ngọc thì khác. Phỉ thuý có độ trong từ đục tới gần như trong suốt, nên ánh sáng không chỉ dừng ở bề mặt mà đi vào trong, tán ra rồi hắt ngược lại. Phần nằm trong bóng của chiếc vòng có khi lại sáng hơn phần nằm ngoài sáng, vì ánh sáng đi xuyên qua thân vòng.
Thêm vào đó, mặt vòng được đánh bóng nên có những điểm sáng nhỏ rất gắt, như mặt kính. Người mới vẽ hay tô kín mọi chỗ bằng màu xanh rồi mới chấm trắng lên, kết quả là chiếc vòng trông như làm bằng nhựa. Với màu nước, trắng là trắng của giấy; muốn có điểm sáng sạch, phải giữ giấy từ đầu.
Cuối cùng là hình dáng. Chiếc vòng nhìn nghiêng hiện ra thành một hình elip, nhưng là elip có độ dày, nghĩa là hai đường elip lồng nhau, phần gần mắt dày hơn và che mất một phần lòng vòng. Vẽ sai phối cảnh thì dù màu đẹp, chiếc vòng vẫn méo.
Vì thế, nên vẽ từ vật thật thay vì từ ảnh. Ảnh điện thoại làm phẳng độ trong và thường lệch màu. Đặt chiếc vòng trên một tấm khăn trước mặt, có một nguồn sáng rõ từ một phía, và quan sát ít nhất năm phút trước khi đặt nét bút chì đầu tiên.
Dựng hình: từ vòng tròn thành hai elip lồng nhau
Dựng hình bằng bút chì mềm, nét thật nhẹ, vì màu nước trong sẽ để lộ nét chì đậm:
- Xác định góc nhìn. Vòng đặt nằm trên bàn, nhìn chếch từ trên xuống khoảng bốn mươi lăm độ là góc dễ vẽ và đẹp. Càng nhìn thẳng từ trên xuống, elip càng tròn; càng nhìn ngang, elip càng dẹt.
- Kẻ một trục ngang và một trục dọc làm khung. Đo bằng mắt tỉ lệ giữa chiều ngang và chiều dọc của chiếc vòng, rồi vẽ elip ngoài.
- Vẽ elip trong cùng tâm, nhỏ hơn đúng bằng bề bản vòng. Lưu ý phần elip trong phía gần mắt thường bị thân vòng che một phần.
- Thêm độ dày: ở cạnh gần mắt, thân vòng lộ ra mặt cắt dày; ở cạnh xa, chỉ thấy mép mỏng. Nối các đường để thân vòng liền mạch.
- Kiểm tra bằng cách xoay tờ giấy ngược lại. Hình elip méo sẽ lộ ra ngay khi nhìn ngược.
- Đánh dấu nhẹ vị trí các điểm sáng gắt và vùng tối nhất, để khi tô màu bạn biết chỗ nào phải chừa giấy.
Nếu thấy khó, có thể tập trước bằng cách vẽ một chiếc nhẫn trơn hay miệng cốc, cũng là elip có độ dày. Khi đã quen, chiếc vòng chỉ là một chiếc nhẫn lớn hơn và trong hơn.
Với chiếc vòng đặt trên tay người, hình elip còn bị cổ tay che một phần và nghiêng theo góc cẳng tay. Vẽ cẳng tay trước như một khối trụ, rồi đặt elip của vòng vuông góc với trục khối trụ ấy; chiếc vòng sẽ ôm tay thay vì trôi lơ lửng.
Đọc ánh sáng trên một vật trong mờ
Điểm sáng gắt. Là chỗ ánh sáng phản chiếu thẳng từ mặt bóng của vòng. Thường là một hay hai vệt nhỏ, sắc cạnh, nằm trên phần cong phía nguồn sáng. Đây là chỗ phải giữ trắng giấy tuyệt đối.
Vùng sáng xuyên. Ở phía đối diện nguồn sáng, ngay cạnh vùng tối, thân vòng thường sáng lên một dải màu rực hơn phần còn lại, vì ánh sáng đi xuyên qua ngọc và thoát ra ở đó. Dải này là chìa khoá để chiếc vòng trông trong, đừng bỏ qua.
Vùng tối lõi. Phần thân vòng dày nhất theo hướng nhìn, nơi ánh sáng phải đi qua nhiều ngọc nhất, thường tối và đậm màu nhất. Ở vòng có độ trong khá, vùng tối không đen mà là màu lục sâu.
Ánh hắt từ mặt bàn. Mép dưới của chiếc vòng nhận ánh sáng hắt từ mặt khăn, nên hơi sáng hơn phần ngay trên nó. Vẽ thiếu ánh hắt, chiếc vòng trông như dán lên giấy.
Bóng đổ có màu. Bóng của vòng ngọc trên khăn trắng không xám mà phảng màu lục, vì một phần ánh sáng đã đi xuyên qua vòng và nhuốm màu. Đây là chi tiết nhỏ nhưng làm người xem tin ngay rằng vật ấy là ngọc.
Pha màu cho từng kiểu vòng
Tên màu dưới đây là tên sắc tố thông dụng trong các hộp màu nước học sinh và chuyên nghiệp. Tỉ lệ chỉ là gợi ý; nên thử trên giấy nháp cùng loại trước:
| Kiểu vòng | Màu gốc gợi ý | Cách làm trầm hoặc sáng |
|---|---|---|
| Lục tươi trong | Xanh phthalo pha thêm vàng chanh | Pha loãng nhiều nước cho lớp đầu; thêm xanh phthalo cho vùng tối lõi |
| Lục dịu, hơi đục | Viridian pha một chút vàng ochre | Thêm rất ít đỏ nâu để trầm, tránh xám bẩn |
| Trắng, băng trong | Để trắng giấy, viền bằng xám xanh rất loãng | Xám pha từ xanh ultramarine và nâu đỏ, thật nhạt |
| Tím nhạt | Tím quinacridone pha nhiều nước | Một lớp xanh ultramarine loãng chồng lên ở vùng tối |
| Lục loang trên nền trắng | Nền để trắng, chấm xanh phthalo và vàng chanh khi giấy còn ướt | Không tô kín, để màu tự loang |
Lỗi hay gặp nhất là pha màu lục quá đặc ngay từ đầu. Ngọc trong cần nhiều lớp mỏng chồng lên nhau, mỗi lớp khô rồi mới chồng lớp sau. Một lớp màu đặc tô một lần cho ra chiếc vòng như sơn, mất hết độ trong.
Vân bông, dải màu và kỹ thuật ướt trên ướt
Vòng ngọc thật hiếm khi đều màu tuyệt đối. Những vệt bông trắng, những dải lục loang là phần làm cho chiếc vòng có đời sống. Vài kỹ thuật để tả chúng:
- Ướt trên ướt cho dải màu loang. Quét một lớp nước sạch lên thân vòng, khi giấy còn ẩm thì chấm màu lục vào; màu sẽ loang mềm, không có viền cứng, giống dải màu nằm bên trong ngọc.
- Nhấc màu cho vân bông. Khi lớp màu còn ẩm, dùng cọ sạch hơi khô hoặc mép giấy thấm, nhấc nhẹ ra một vệt. Vệt nhạt mờ ấy giống bông trong ngọc hơn là vẽ thêm màu trắng.
- Viền cứng cho mép vòng. Mép ngoài của vòng là chỗ duy nhất cần đường viền rõ. Vẽ khi giấy đã khô để có cạnh sắc, phân biệt vòng với nền.
- Chấm khoáng đen thật thưa. Nếu chiếc vòng có chấm đen, chấm bằng đầu cọ nhỏ khi lớp dưới đã khô. Chấm quá nhiều làm vòng trông bẩn.
- Giữ hai mặt vòng khác nhau. Phần thân vòng phía trước và phía sau lòng vòng nhìn qua nhau. Phần phía sau hơi mờ, nhạt hơn, vì nhìn xuyên qua phần trước.
Lỗi thường gặp và cách sửa khi tranh đã khô
Vòng bị đục, mất độ trong. Thường do chồng quá nhiều lớp hoặc lớp sau tô khi lớp trước chưa khô hẳn, làm màu lẫn vào nhau. Có thể làm ẩm nhẹ vùng đó bằng cọ sạch rồi thấm bớt màu, nhấc lại một dải sáng xuyên. Màu nước không cho sửa nhiều lần, nên làm nhẹ tay.
Điểm sáng bị tô mất. Nếu không còn trắng giấy, có thể dùng một chút màu trắng đục chấm lại, nhưng điểm sáng ấy sẽ hơi phẳng. Lần sau nên đánh dấu và che điểm sáng từ đầu.
Hình elip lệch. Màu nước khó che lỗi hình. Nếu lệch nhẹ, có thể nắn lại bằng cách đậm hoá mép nền xung quanh để "gọt" chiếc vòng. Lệch nhiều thì nên vẽ lại, coi bức đầu là bài tập màu.
Bóng đổ xám bẩn. Do pha xám từ màu đen. Bóng đổ của ngọc nên pha từ màu lục của chính chiếc vòng với một chút tím hay xanh, rất loãng, để bóng có màu và trong.
Nền lấn át chiếc vòng. Nền quá rực làm chiếc vòng chìm. Với vòng lục, nền ấm nhạt như màu khăn ngà, gỗ sáng giúp vòng nổi lên mà không cần viền đậm.
Giữ trắng giấy và vẽ chiếc vòng trên tay người
Để giữ những điểm sáng gắt, bạn có hai cách. Cách thứ nhất là tô vòng quanh chúng, cẩn thận chừa lại những mảng giấy nhỏ; cách này cho cạnh tự nhiên nhưng cần tay vững. Cách thứ hai là dùng keo che giấy, chấm lên trước khi tô, khô xong mới vẽ màu, cuối cùng bóc ra. Cạnh từ keo che thường sắc hơn, hợp với điểm sáng trên mặt bóng. Sau khi bóc, có thể làm mềm một cạnh bằng cọ ẩm.
Khi vẽ chiếc vòng trên tay người, thứ tự thay đổi một chút. Vẽ da tay trước bằng những lớp màu ấm loãng, chừa trống vùng vòng. Rồi vẽ vòng; ở những chỗ vòng trong, màu da phía sau phải hiện ra qua thân vòng, nghĩa là trong vùng vòng có pha một chút sắc da, thường ngả về lục hồng. Chi tiết này khó nhưng làm chiếc vòng như đang nằm thật trên cổ tay.
Bàn tay người lớn tuổi có gân, nếp nhăn, đốm nâu. Đừng làm mịn chúng; tranh chiếc vòng của bà có giá trị chính vì bàn tay ấy. Vẽ nếp nhăn bằng những nét màu nâu ấm rất loãng, khi lớp da đã khô.
Nếu vẽ từ chiếc vòng thật của gia đình, đặt vòng trên khăn dày, ngồi vẽ ở bàn, đừng để vòng gần mép bàn hay gần lọ nước. Vẽ xong cất vòng ngay. Một bức tranh không đáng để đổi lấy chiếc vòng bị mẻ.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ vòng ngọc nên dùng giấy màu nước loại nào?
Giấy dày có tỉ lệ cotton cao giữ nước lâu, hợp với kỹ thuật ướt trên ướt cần cho ngọc. Giấy mỏng dễ nhăn khi tô nhiều lớp. Nếu đang tập, giấy học sinh dày vừa cũng được, chỉ cần tô ít lớp hơn.
Vì sao vòng ngọc vẽ ra trông như nhựa?
Thường do tô một lớp màu đặc đều khắp, thiếu dải sáng xuyên ở phía đối diện nguồn sáng, và điểm sáng gắt được vẽ bằng màu trắng thay vì giữ trắng giấy. Chồng nhiều lớp mỏng và giữ giấy cho điểm sáng sẽ khắc phục được.
Có thể vẽ vòng ngọc bằng màu chì hay màu sáp không?
Được, nguyên lý ánh sáng vẫn vậy. Với màu chì, điểm sáng giữ bằng cách không tô hoặc dùng bút trắng sau cùng; độ trong tạo bằng cách chồng nhiều lớp nhẹ. Màu sáp khó tả độ trong hơn nhưng hợp lối vẽ phóng khoáng.
Vẽ từ ảnh chụp vòng ngọc có được không?
Được, nhưng nên kết hợp quan sát vật thật nếu có thể. Ảnh điện thoại hay làm phẳng độ trong và lệch màu. Nếu buộc vẽ từ ảnh, chọn ảnh chụp ánh sáng ban ngày, không flash, và nhìn kỹ dải sáng xuyên trong ảnh.
Làm sao vẽ vòng ngọc tím cho khỏi thành hồng?
Tím ngọc thường là tím pha xám xanh, không phải hồng tím rực. Dùng tím quinacridone thật loãng rồi chồng một lớp xanh ultramarine rất nhạt ở vùng tối. Thử trên giấy nháp, so với vòng thật dưới cùng nguồn sáng.
Bao lâu thì vẽ được một bức vòng ngọc đẹp?
Tuỳ nền tảng vẽ của bạn. Người đã quen màu nước thường cần vài lần thử trên giấy nháp để nắm cách chồng lớp và giữ sáng. Nên tập từng phần: dựng elip, rồi một mảng màu loang, rồi mới ghép thành cả chiếc vòng.