Vòng ngọc trắng là vòng phỉ thuý không mang màu rõ, gồm nhiều kiểu khác hẳn nhau: trắng sứ đục, trắng sữa bán trong, trắng ánh xanh nhạt, và băng trong không màu gần như trong suốt. Jadeite tinh khiết vốn không màu hoặc trắng; các màu lục, tím, vàng chỉ xuất hiện khi có nguyên tố lạ. Vì thế vòng trắng là kiểu vòng phỉ thuý "gốc" nhất, và cũng là kiểu dễ gặp nhất ở nhiều mức khác nhau.
Vòng trắng không có màu để khoe, nên những thứ khác lộ ra hết: độ trong của nền, bông, chấm khoáng, độ đều của bản, chất lượng mài mặt trong. Bài này giúp bạn phân biệt các kiểu trắng, hiểu vì sao vòng trong "ăn" màu da, xem vòng trắng dưới các nền và ánh sáng, nhận ra những vật liệu trông giống vòng băng, và chọn kiểu trắng hợp với mình. Bài không bàn giá.
Các kiểu vòng trắng thường gặp
Tên gọi dưới đây là cách nói quen trong giới buôn bán ngọc, mỗi nơi có thể dùng hơi khác. Điều quan trọng là bạn tả được thứ mình thấy.
| Kiểu trắng | Nhìn trên khay | Khi đeo trên tay |
|---|---|---|
| Trắng sứ, trắng đục | Như sứ men trắng, không thấy xuyên | Nổi rõ trên da ngăm; trên da sáng trông nhẹ nhàng, giản dị |
| Trắng sữa bán trong | Như sữa pha loãng, ánh sáng lọt một phần | Mềm, dịu; màu da hiện mờ qua bản |
| Trắng ánh xanh nhạt | Trắng có chút lạnh, như nước đá đọng | Trông mát, sạch; dễ nhầm với lục nền rất nhạt |
| Băng trong không màu | Gần trong suốt, nhìn xuyên thấy vật phía sau mờ mờ | Gần như lấy luôn màu da; nổi lên nhờ độ bóng và ánh sáng chạy trong bản |
| Băng có bông | Trong, có những đám trắng như sương lơ lửng | Bông trở thành "hoạ tiết" của vòng; xoay mỗi hướng một khác |
Ranh giới giữa các kiểu không rõ ràng. Cùng một vòng có thể đoạn này trắng sữa, đoạn kia gần băng. Khi mô tả cho người khác, nên nói cả độ trong lẫn sắc trắng.
Vì sao vòng không màu lại khó đọc hơn vòng có màu
Trên vòng có màu, ánh mắt người xem dừng ở màu trước. Một mảng lục đẹp có thể khiến bạn bỏ qua một hạt bông hay một chấm đen gần đó. Trên vòng trắng, không có gì để mắt dừng lại, nên mọi chi tiết nhỏ hiện ra ngang hàng nhau: bông, chấm khoáng, vết mài, chỗ bản không đều, độ bóng mặt trong. Đó là lý do người chọn vòng trắng thường kỹ tính hơn và cũng dễ thất vọng hơn nếu xem vội.
Thêm vào đó, đánh giá độ trong là việc khó với mắt người. Cùng một chiếc vòng, đặt trên nền đen trông trong vắt, đặt trên nền trắng trông đục hơn, đặt trên da lại thành màu da. Người mới dễ nhầm vòng trắng sữa với vòng băng nếu chỉ xem trên khay lót tối dưới đèn quầy.
Cách tốt nhất là xem vòng trắng trong nhiều điều kiện và so với một mốc. Mốc có thể là một ly nước trong, một miếng kính, hay một chiếc vòng trắng bạn đã quen. Đặt vòng bên cạnh mốc, bạn sẽ thấy nó trong hơn hay đục hơn bao nhiêu. Đây là kiểu so sánh tương đối, không cho con số, nhưng đủ để bạn không bị một chữ "băng" dẫn đi.
Nền trong trên da: vì sao vòng băng "ăn" màu da
Ánh sáng chiếu vào vòng băng phần lớn đi xuyên qua bản, chạm vào da cổ tay, phản xạ lại và quay ra mắt người nhìn. Vì vậy màu bạn thấy ở vòng băng khi đeo là sự pha trộn giữa màu của đá, vốn gần như không màu, và màu da phía sau. Trên da hồng, vòng trông hồng nhẹ; trên da ngăm, vòng trông ấm nâu; khi tay lạnh, mạch máu rõ, vòng có thể trông hơi xanh tím.
Đây là điểm nhiều người không lường trước. Họ chọn vòng băng trên khay vì thấy trong vắt, đeo lên tay thì thấy "mất" vẻ trong. Thực ra vòng không đổi; chỉ là nền phía sau đã từ khay lót tối chuyển thành làn da sáng. Vòng băng đẹp nhất khi đeo thường là lúc ánh sáng chiếu nghiêng, chạy dọc trong bản và làm sáng mép vòng.
Vòng trắng sứ thì ngược lại: ánh sáng phản xạ chủ yếu ở mặt ngoài, màu da gần như không ảnh hưởng. Vòng trắng sứ trông như nhau trên mọi làn da, nổi bật trên da ngăm và hài hoà trên da sáng. Nếu bạn muốn chiếc vòng giữ đúng vẻ mình thấy ở tiệm, vòng trắng đục hoặc trắng sữa là lựa chọn ít bất ngờ hơn vòng băng.
Xem một chiếc vòng trắng: trình tự gợi ý
Vì vòng trắng lộ mọi chi tiết, xem nó cần chậm hơn vòng màu một chút. Có thể làm như sau:
- Đặt vòng trên tờ giấy trắng dưới ánh sáng ban ngày gián tiếp, nhìn từ trên xuống, ghi nhận sắc trắng: trắng sứ, trắng sữa, ánh xanh hay gần trong suốt.
- Chuyển vòng sang nền đen, nhìn lại. Độ khác biệt giữa hai nền cho bạn cảm giác về độ trong thật của nền vòng.
- Dựng vòng đứng, nhìn xuyên qua bản về phía cửa sổ. Ở vòng băng, bạn thấy hình khung cửa mờ mờ; ở vòng trắng sữa, chỉ thấy một vùng sáng.
- Chiếu đèn pin áp vào mặt trong, xoay chậm một vòng, tìm bông, chấm đen và những đường lạ. Ghi lại vị trí theo kiểu mặt đồng hồ.
- Nhìn mặt trong của vòng qua mặt ngoài. Ở vòng trong, mặt trong lộ rõ: nếu mài kém, bạn sẽ thấy vết mài xoáy, chỗ lồi lõm.
- Đeo thử dưới ánh sáng thường, đứng cách gương một sải tay, xem vòng trên da mình trông thế nào.
Bước năm đặc biệt quan trọng với vòng băng. Ở vòng đục, mặt trong ít ai nhìn thấy; ở vòng trong, mặt trong hiện qua bản và trở thành một phần diện mạo của vòng.
Những thứ trông giống vòng băng mà không phải
Thuỷ mạt (albite). Đá albite có thể rất trong, đôi khi có vệt lục đậm, được rao như phỉ thuý băng chủng. Nó nhẹ hơn và mềm hơn phỉ thuý. Đã có nhiều bài chuyên về cách phân biệt; ở đây chỉ nhắc rằng một vòng băng rất trong mà người bán né nói về vật liệu cần được giám định.
Thạch anh và thuỷ tinh. Vòng thạch anh trắng trong và vòng thuỷ tinh có thể trong hơn hẳn phỉ thuý băng, sáng lóng lánh như pha lê. Phỉ thuý băng thường có vẻ trong "mềm", như có lớp sương rất mỏng, khác cái trong sắc của thuỷ tinh. Đây chỉ là gợi ý cảm quan, không đủ để kết luận.
Phỉ thuý đã tẩy, bơm keo. Ngọc chất lượng thấp được tẩy bằng axit rồi bơm keo có thể trở nên trắng sáng và trong hơn. Loại này thường được gọi là hàng B. Theo thời gian, keo có thể ố vàng và vòng trở nên giòn. Chỉ giám định mới xác nhận được.
Vòng trắng được đánh sáp, ngâm dầu. Một lớp sáp hay dầu có thể làm vòng trông bóng và trong hơn trong một thời gian. Rửa bằng nước ấm và xà phòng dịu có thể làm lộ lại vẻ thật. Nếu chiếc vòng trông khác hẳn sau khi rửa, hãy tìm hiểu thêm.
Trắng ánh xanh hay lục nền nhạt: gọi tên cho đúng
Ranh giới giữa vòng trắng và vòng có màu không phải là một đường kẻ. Rất nhiều chiếc vòng mang một chút sắc lục, sắc lam hay sắc tím nhạt đến mức chỉ thấy khi đặt cạnh tờ giấy trắng. Người bán có thể gọi cùng một chiếc là "trắng ánh xanh", "lục nền", "băng lục nhạt" hay "thanh thuỷ" tuỳ thói quen. Không có tên nào sai hẳn, nhưng mỗi tên tạo ra một kỳ vọng khác trong đầu người mua.
Cách tránh hiểu lầm là đừng dựa vào tên mà dựa vào phép so. Đặt chiếc vòng cạnh một tờ giấy trắng thường và một chiếc vòng trắng sứ nếu có, dưới ánh sáng ban ngày. Nếu bạn phải cố mới thấy sắc xanh, khi đeo trên da gần như không ai thấy được, và chiếc vòng về thực chất là vòng trắng. Nếu sắc xanh hiện rõ ngay cả khi đeo, thì gọi nó là vòng lục nhạt mới đúng với trải nghiệm của bạn.
Điều này đặc biệt cần khi mua qua ảnh. Một chút chỉnh cân bằng trắng hay một khay lót xanh có thể biến vòng trắng thành vòng "ánh xanh" trên màn hình. Ví dụ giả định: một người đặt mua vòng được tả là băng lục nhạt, nhận về thấy vòng gần như trong suốt không màu. Chiếc vòng không có lỗi gì, nhưng kỳ vọng đã lệch vì tên gọi và ảnh. Hỏi kỹ "đặt trên giấy trắng ngoài trời thì thấy màu gì" trước khi chốt là đủ để tránh chuyện ấy.
Chọn kiểu trắng hợp với mình
Nếu bạn muốn một chiếc vòng đeo hằng ngày, ít phải nghĩ, trắng sứ hoặc trắng sữa thường là lựa chọn dễ chịu. Chúng không lộ bẩn nhiều như vòng băng, không phụ thuộc ánh sáng, và trông nhất quán. Nếu bạn yêu vẻ trong trẻo, thích ngắm ánh sáng chạy trong bản, vòng băng là kiểu khiến người đeo hay nhìn xuống cổ tay mình nhất, nhưng cũng đòi hỏi được lau sạch thường xuyên hơn để giữ vẻ trong.
Vòng băng có bông là lựa chọn ở giữa: vẫn có độ trong, nhưng có "hoạ tiết" để mắt bám vào, ít bị da lấn hơn vòng băng sạch hoàn toàn. Vòng trắng ánh xanh nhạt hợp người thích vẻ mát, sạch; cần lưu ý nó dễ được gọi lẫn là vòng lục nhạt, nên khi đọc giấy tờ hay lời rao, hãy hỏi rõ.
Về phối đồ, vòng trắng gần như hợp mọi trang phục. Đeo cùng vàng ta, vòng trắng làm ánh vàng nổi bật; đeo cùng bạc, cả hai cho vẻ thanh lạnh. Vòng trắng cũng là lựa chọn được nhiều người chọn làm chiếc vòng đầu tiên, vì nó cho bạn tập nhìn ngọc: hiểu nền, hiểu độ trong, hiểu bông, trước khi bị màu sắc chi phối.
Câu hỏi thường gặp
Vòng ngọc trắng có phải là ngọc kém không?
Không. Màu trắng chỉ cho biết đá không chứa nhiều nguyên tố tạo màu. Chất lượng vòng còn tuỳ độ trong, độ mịn, độ sạch, tay nghề mài và kích thước. Có vòng trắng rất bình thường, có vòng băng trong được giới chơi ngọc rất quý. Bài này không bàn giá.
Vòng băng đeo lên tay không còn trong như ở tiệm là sao?
Vì vòng trong cho ánh sáng đi qua và lấy màu da phía sau. Trên khay lót tối dưới đèn quầy, vòng trông trong vắt; trên da sáng, vẻ trong giảm đi. Đá không đổi; nền phía sau đã đổi. Xem vòng trên da mình trước khi mua sẽ tránh được bất ngờ.
Vòng trắng có dễ bị ố không?
Vòng phỉ thuý trắng tự nhiên không xử lý không tự ố. Thứ làm vòng trông ố thường là lớp bẩn bám ở mặt trong và trong các khe li ti, hoặc keo lão hoá ở vòng đã tẩy bơm keo. Lau vòng thường xuyên và chọn vòng có giấy giám định giúp tránh phần lớn chuyện này.
Vòng băng có bông hay vòng băng sạch thì đeo đẹp hơn?
Tuỳ gu. Vòng băng sạch trong trẻo, tinh tế nhưng dễ bị da lấn. Vòng có bông có hoạ tiết, nhìn rõ hơn khi đeo, mỗi chiếc một vẻ riêng. Nhiều người thấy bông đẹp như mây; người khác thấy làm vòng kém trong. Đeo thử là cách tốt nhất để biết.
Làm sao biết vòng trắng mình có là phỉ thuý không?
Bằng mắt rất khó, vì thạch anh, thuỷ tinh, albite và ngọc đã xử lý đều có thể trông như vòng trắng. Cách chắc chắn là đem đến nơi giám định độc lập, nơi đo được chiết suất, tỉ trọng và phân tích phổ để xác định vật liệu và xử lý.
Vòng ngọc trắng có hợp đeo khi đi làm văn phòng không?
Rất hợp. Vòng trắng trung tính, kín đáo, hợp trang phục công sở. Chỉ lưu ý rằng vòng cứng hay va vào mép bàn, bàn phím; nên chọn ni vừa để vòng không trượt xuống chạm bàn quá nhiều, và tháo ra khi làm việc có nguy cơ va đập.