Vòng ngọc lục đều là chiếc vòng có màu lục phủ gần như kín cả chu vi với độ đậm tương đối đồng nhất; vòng lục loang là chiếc vòng màu lục chỉ có ở từng mảng, xen với phần trắng, xám hay trong. Chợ ngọc phía Hoa gọi vòng phủ kín là "mãn lục", vòng màu chiếm khoảng một nửa là "bán lục", vòng chỉ điểm vài chỗ là "điểm lục". Ở Việt Nam, người bán hay nói gọn "xanh đều" và "xanh loang".
Hai kiểu này khác nhau ở cách màu nằm trong tấm đá, nên khác nhau cả ở vẻ ngoài khi đeo, ở cách chụp ảnh lẫn cách người mua dễ hiểu nhầm. Bài này giải thích vì sao màu lục hiếm khi phủ đều trên một chiếc vòng, cách đọc độ phủ màu và độ đều, những điều cần cẩn thận khi gặp vòng "xanh đều quá mức", và cách chọn giữa đều và loang theo gu của bạn. Bài không bàn giá hay giá trị đầu tư.
Vì sao màu lục hiếm khi phủ kín một chiếc vòng
Màu lục của phỉ thuý chủ yếu đến từ crom, một nguyên tố chỉ có mặt với lượng rất nhỏ và thường không rải đều khắp khối đá. Trong mỏ, màu hay đi theo những dải, những mạch, những vùng tụ lại quanh khoáng chứa crom. Khi xẻ đá thành tấm, người thợ thấy màu nằm như những dòng chảy hay những đám mây, hiếm khi thành một khối lục đặc đồng nhất từ mép này sang mép kia.
Một chiếc vòng cần một khoanh đá có đường kính ngoài thường từ khoảng bảy đến tám phân trở lên, lại phải đủ dày cho bản vòng. Để có vòng mãn lục, cả khoanh tròn ấy phải nằm gọn trong vùng có màu, không vướng nứt lớn. Đó là lý do vòng lục phủ kín thuộc loại hiếm, trong khi mặt dây hay nhẫn màu đều lại dễ gặp hơn: thợ chỉ cần một mảnh nhỏ của vùng màu là đủ.
Ngược lại, khi dải màu nằm chéo hay cong trong tấm đá, khoanh vòng sẽ cắt qua dải đó ở vài chỗ, tạo ra một chiếc vòng có đoạn xanh đoạn trắng. Vòng lục loang vì thế là kiểu phổ biến nhất trong các vòng có màu lục. Không có gì "kém" ở đây; nó chỉ là cách tự nhiên mà màu đi qua một hình tròn.
Các mức độ phủ màu thường được gọi tên
Các cách gọi dưới đây là quen dùng ở chợ ngọc, không phải thang chuẩn của tổ chức giám định nào. Mỗi người bán có thể dùng hơi khác, nên khi nghe tên gọi, bạn vẫn cần tự nhìn.
| Cách gọi | Màu lục chiếm khoảng | Vẻ ngoài khi đeo |
|---|---|---|
| Mãn lục, xanh đều | Gần như toàn bộ chu vi | Xoay hướng nào cũng thấy màu; trông liền khối, trang trọng |
| Bán lục | Khoảng một nửa vòng | Có hẳn một mặt xanh và một mặt nhạt; người đeo thường chọn mặt xanh quay ra ngoài |
| Lục loang, lục mảng | Nhiều mảng rời, xen phần trắng hoặc trong | Sinh động, mỗi góc một khác; hợp người thích vẻ tự nhiên |
| Điểm lục, chấm lục | Vài đốm hoặc vệt nhỏ | Vòng trông chủ yếu là trắng hay trong, màu như điểm xuyết |
| Lục nền (nền ánh lục) | Toàn vòng nhuốm sắc lục rất nhạt | Nhìn kỹ mới thấy xanh, đeo trên da gần như trắng xanh |
Hãy chú ý dòng cuối. Một chiếc vòng "lục nền" có thể được gọi là "xanh đều" nếu người bán chỉ nói về độ phủ mà không nói về độ đậm. Độ phủ và độ đậm là hai chuyện khác nhau, cần hỏi cả hai.
Ba câu hỏi để đọc màu lục trên một chiếc vòng
Màu phủ bao nhiêu phần chu vi? Đặt vòng nằm trên nền trắng, nhìn từ trên xuống, ước lượng phần có màu theo kiểu chia mặt đồng hồ. Rồi lật vòng, xem phía mặt dưới. Nhiều vòng có màu đậm ở một mặt và nhạt ở mặt kia, vì dải màu nằm lệch trong bề dày bản.
Màu đậm đều hay đậm nhạt từng chỗ? Ngay cả vòng mãn lục cũng thường có chỗ đậm chỗ nhạt. Quan sát xem sự chuyển giữa đậm và nhạt là dần dần hay đột ngột. Chuyển dần cho vẻ mềm; chuyển gắt tạo cảm giác loang. Không cái nào đúng hơn, nhưng bạn nên biết mình đang mua kiểu nào.
Màu nằm trên nền gì? Cùng một màu lục, trên nền trong thì sáng và sâu, trên nền đục thì đặc và phẳng. Khi màu loang trên nền đục, phần không màu thường là trắng sữa; trên nền trong, phần không màu gần như trong suốt và màu da sẽ hiện qua. Hai chiếc vòng cùng độ phủ màu có thể trông khác hẳn nhau vì nền.
Vòng xanh đều quá mức: lúc nào nên cẩn thận
Vì vòng lục đều tự nhiên hiếm, đây lại là kiểu dễ bị làm giả nhất. Ngọc nhuộm màu cho một lớp lục phủ khắp vòng, thường đậm đều một cách đáng ngờ. Soi kính lúp, màu nhuộm thường tụ đậm theo khe giữa các hạt khoáng thành hình như mạng lưới, trong khi màu tự nhiên nằm trong lòng khối và chuyển dần. Sau một thời gian, màu nhuộm có thể phai hoặc đổi tông, nhất là khi gặp nắng và hoá chất.
Ngoài ngọc nhuộm còn có thuỷ tinh màu, nhựa và các loại đá khác được bán dưới tên vòng ngọc xanh. Những vật liệu này dễ cho màu đều tuyệt đối, vì màu được pha vào khi nấu hay đúc. Cách phân biệt thuỷ tinh, nhựa đã được viết riêng ở các trang chuyên về nhận diện thật giả; ở đây chỉ nhắc một nguyên tắc: một chiếc vòng xanh đều hoàn hảo, không một đốm nhạt, không một hạt bông, đáng được kiểm định trước khi bạn tin vào nó.
Việc cần làm rất đơn giản: hỏi giấy giám định từ nơi kiểm định độc lập, đọc kỹ dòng ghi vật liệu và dòng ghi có xử lý hay không. Giấy ghi jadeite tự nhiên, không xử lý thì yên tâm về chuyện màu thật. Không có giấy thì cân nhắc gửi kiểm định trước khi nhận. Câu "xanh đều thế này mới quý" không phải là bằng chứng.
Vòng lục loang: đọc mảng màu thế nào cho đúng
Ở vòng lục loang, câu hỏi đầu tiên là bố cục. Các mảng màu nằm cân đối quanh vòng hay dồn về một phía? Bố cục cân thì đeo xoay kiểu gì cũng ổn; bố cục lệch thì vòng có "mặt chính" rõ ràng. Thứ hai là mép mảng. Mép mềm, loang dần vào nền cho cảm giác tự nhiên như mực tan trong nước. Mép sắc, thẳng như dao cắt có thể chỉ là ranh giới giữa hai vùng đá khác nhau, nhưng cũng nên soi xem có trùng với một đường nứt hay không.
Thứ ba là sự tương phản. Mảng lục tươi đặt cạnh phần trắng sáng tạo ra vòng tương phản cao, nhìn rõ từ xa. Mảng lục dịu đặt trên nền ánh lục nhạt tạo ra vòng êm, ít nổi. Người có làn da ngăm thường thấy vòng tương phản cao dễ "đọc" hơn khi đeo; người da sáng có thể đeo cả hai kiểu. Đây là quan sát thường gặp, không phải quy tắc, vì cảm nhận màu còn tuỳ quần áo và ánh sáng nơi bạn hay ở.
Cuối cùng, đừng nhầm phần trắng trong vòng lục loang với khuyết điểm. Đó chỉ là chỗ không có màu. Thứ đáng để ý trong phần trắng là bông dày, chấm đen hay vết nứt, những thứ được bàn ở các bài riêng trong danh mục này. Một chiếc vòng lục loang có phần trắng sạch, mịn thường cho vẻ tươi tắn hơn chiếc có phần trắng lổn nhổn.
Chọn đều hay loang: tuỳ cách bạn sống với chiếc vòng
Không có lựa chọn nào đúng cho mọi người. Một vài gợi ý theo thói quen sinh hoạt và gu thẩm mỹ:
- Bạn thích vòng nhìn giống nhau dù xoay hướng nào, không muốn mỗi sáng chỉnh vòng: vòng màu phủ rộng, hoặc vòng loang có mảng rải đều quanh chu vi.
- Bạn thích có một "mặt" để khoe, thích cảm giác chiếc vòng có câu chuyện riêng: vòng bán lục hoặc lục loang có một mảng chính nổi bật.
- Bạn mặc nhiều màu, hoa văn: vòng loang dịu hoặc lục nền nhạt, để vòng không tranh với quần áo.
- Bạn thường mặc màu trơn, công sở: vòng lục đậm vừa, phủ rộng, hoặc vòng loang tương phản cao để vòng thành điểm nhấn.
- Bạn đeo cùng vòng vàng hay đồng hồ: vòng loang có nhiều phần trắng thường hợp với ánh vàng hơn vòng lục đặc, vì ánh kim không làm màu lục trông bị đục.
- Bạn mua vòng để trao cho người khác: nếu chưa rõ gu người nhận, vòng loang nhẹ thường an toàn hơn vòng lục rất đậm, vốn được người này yêu và người kia thấy nặng.
Dù chọn kiểu nào, hãy đeo thử dưới ánh sáng ban ngày và đứng xa gương một chút. Vòng lục rất đậm nhìn trên khay có thể rất đẹp nhưng trên tay lại thành một khoanh tối, còn vòng loang nhạt trên khay có thể bừng lên khi đặt cạnh da.
Chụp và lưu hồ sơ màu cho vòng lục loang, lục đều
Vì mỗi chiếc vòng loang có bố cục màu riêng, ảnh chụp bố cục ấy là cách nhận diện tốt nhất nếu chẳng may thất lạc hay cần đối chiếu sau khi gửi sửa. Hãy chụp vòng nằm trên nền trắng từ bốn hướng, đánh dấu một điểm làm mốc, ví dụ mảng màu lớn nhất đặt ở vị trí mười hai giờ, rồi xoay lần lượt. Một tấm chụp xuyên sáng bằng đèn pin cho thấy hình dáng mảng màu bên trong cũng rất có ích.
Với vòng lục đều, ảnh ít giúp nhận diện hơn vì các vòng đều trông khá giống nhau. Khi đó, nên chụp kỹ những đặc điểm nhỏ: một đốm nhạt, một hạt bông, một chấm đen, kèm số đo đường kính trong và bề dày bản. Những dấu hiệu tự nhiên ấy là "vân tay" của chiếc vòng. Giữ bộ ảnh cùng giấy giám định, nếu có, ở một nơi tách khỏi chỗ cất vòng.
Ví dụ giả định: một gia đình có hai chiếc vòng lục loang của hai chị em, trông na ná nhau. Nhờ ảnh chụp mảng màu lớn hình giọt nước ở một chiếc, gia đình phân biệt được ngay khi hai chiếc bị lẫn sau một lần gửi thợ đánh bóng. Việc chụp mất chưa tới năm phút nhưng giữ cho mọi người khỏi một lần cãi nhau không đáng có.
Câu hỏi thường gặp
Vòng lục đều có phải lúc nào cũng đẹp hơn vòng lục loang không?
Không. Đều hay loang là đặc điểm, không phải thứ hạng thẩm mỹ. Nhiều người thấy vòng loang sống động và có cá tính hơn. Cảm nhận đẹp còn phụ thuộc độ tươi của màu, độ trong của nền, tay nghề mài và việc vòng có hợp với bạn khi đeo hay không.
Đeo lâu thì màu lục có lan ra hay đậm lên không?
Màu trong phỉ thuý nằm trong cấu trúc khoáng và không di chuyển theo thời gian đeo. Chuyện "ngọc nuôi người, người nuôi ngọc" là quan niệm dân gian, không có bằng chứng. Thứ thay đổi là độ bóng và độ sạch bề mặt, có thể làm vòng trông tươi hơn hay xỉn hơn.
Vì sao người bán chụp vòng lục loang luôn từ một phía?
Vì phía đó có mảng màu đẹp nhất. Điều này không hẳn là gian dối, nhưng bạn có quyền xin ảnh và video của cả vòng. Một chiếc vòng bán lục có thể chỉ xanh ở một nửa, nửa kia trắng hoàn toàn.
Phần trắng trong vòng lục loang có làm vòng dễ vỡ hơn không?
Màu sắc tự nó không quyết định độ bền. Độ bền của vòng phụ thuộc vào kết cấu hạt, vết nứt sẵn có, bề dày bản và cách bạn đeo. Phần trắng chỉ là chỗ không có nguyên tố tạo màu; nếu không có nứt thì không yếu hơn phần xanh.
Vòng xanh đều mà rất rẻ có đáng nghi không?
Bài này không bàn giá, nhưng nguyên tắc chung là vòng phỉ thuý xanh phủ đều tự nhiên khá hiếm. Một chiếc vòng như vậy đi kèm lời mời chào dễ dãi nên được kiểm định ở nơi độc lập trước khi bạn quyết định, để biết nó là ngọc tự nhiên, ngọc nhuộm hay vật liệu khác.
Có nên mài bớt chỗ màu nhạt để vòng trông đều hơn không?
Không nên. Màu nằm trong khối, mài bề mặt thường không làm vòng đều màu hơn mà chỉ làm bản mỏng đi, giảm độ bền. Nếu bạn không thích chỗ nhạt, hãy chấp nhận nó như đặc điểm của vòng hoặc chọn chiếc khác ngay từ đầu.