Phụ nữ mang thai vẫn đeo vòng ngọc được, miễn là chiếc vòng còn rộng rãi trên cổ tay và bàn tay không sưng lên theo thời gian. Điều cần nhớ là bàn tay lúc mang thai không đứng yên: nhiều người bị phù nhẹ ở tay chân vào những tháng cuối, nhất là cuối ngày và khi trời nóng. Một chiếc vòng ngọc không co giãn, đeo vừa khít từ trước khi có thai, có thể trở thành vật bó quanh cổ tay đúng lúc bạn khó tháo nó ra nhất.
Vì thế lời khuyên thực tế là tính trước: theo dõi cổ tay, tháo vòng sớm khi thấy chật, và thường là cất vòng ở nhà khi chuẩn bị đi sinh. Bài viết dưới đây nói về những nguyên tắc an toàn phổ thông. Mọi dấu hiệu bất thường của thai kỳ, kể cả chuyện phù, cần được bác sĩ hoặc nữ hộ sinh theo dõi bạn đánh giá; bài không thay cho lần khám nào.
Vì sao bàn tay thay đổi khi mang thai
Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ giữ nhiều nước hơn và lượng máu tăng lên đáng kể. Phần dịch dư thường dồn xuống những chỗ thấp và xa tim, vì vậy mắt cá chân sưng là chuyện nhiều người biết. Bàn tay và ngón tay cũng có thể phù, thường nhận ra rõ nhất khi buổi sáng ngủ dậy thấy ngón tay căng, khó nắm chặt, hoặc chiếc nhẫn quen thuộc tự dưng khó xoay.
Mức phù mỗi người một khác. Có người đi hết thai kỳ mà cổ tay gần như không đổi; có người từ tháng thứ bảy đã phải tháo hết nhẫn. Thời tiết nóng ẩm, đứng lâu, ăn mặn, và ngồi một tư thế lâu đều có thể làm phù rõ hơn. Ở nhiều người, phù còn kéo dài vài ngày sau sinh trước khi cơ thể đào thải bớt nước.
Một chuyện nữa hay gặp là cảm giác tê, châm chích ở các ngón tay, nhất là ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa, thường nặng hơn về đêm. Hiện tượng này hay được giải thích là do mô quanh cổ tay sưng lên, chèn vào dây thần kinh đi qua vùng ấy. Một chiếc vòng cứng đeo sát cổ tay không gây ra chuyện đó, nhưng khi cổ tay đã sưng thì bạn càng không muốn có thêm một vật cứng tì quanh đó.
Dấu hiệu chiếc vòng đã bắt đầu chật
Vòng không còn xoay được dễ dàng. Bình thường bạn có thể dùng tay kia xoay vòng một vòng quanh cổ tay mà không phải đẩy. Khi phải dùng lực mới xoay được, hoặc vòng chỉ nhích từng chút, đó là lúc da cổ tay đã chiếm hết khe hở.
Có vết hằn đỏ khi đẩy vòng lên. Đẩy vòng dịch lên phía khuỷu một chút rồi nhìn chỗ nó vừa nằm. Một vệt đỏ, vệt lõm trên da là dấu hiệu vòng đang ép. Vệt mờ đi sau vài phút thì chưa đáng lo, nhưng là lời nhắc nên tính chuyện tháo.
Bàn tay phía dưới vòng căng và hơi tím hơn tay kia. So hai bàn tay dưới cùng một ánh sáng. Nếu tay đeo vòng sưng hơn, đỏ sẫm hơn hay hơi tím, vòng có thể đang cản đường máu và dịch trở về.
Thử đưa vòng qua khớp bàn tay thấy khó hơn trước. Khớp ngón cái và các đốt bàn tay cũng sưng theo. Nhiều người đợi tới khi vòng chật ở cổ tay mới tháo, lúc ấy phần bàn tay đã to ra và vòng không đi qua được nữa. Đây là lý do tháo sớm luôn dễ hơn tháo muộn.
Cảm giác tê, nặng tay tăng dần trong ngày. Khi có tê, nặng tay, nên coi chiếc vòng là một yếu tố cần loại bỏ trước, để còn theo dõi xem triệu chứng có giảm không.
Đeo tiếp, tháo ra hay đi khám: bảng tự xem nhanh
Bảng dưới gom các tình huống người mang thai hay gặp với chiếc vòng cứng. Đây là cách sắp xếp để bạn quyết định nhanh ở nhà, không phải tiêu chuẩn y khoa.
| Tình huống | Việc nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vòng còn rộng, xoay dễ, tay không sưng | Đeo tiếp, kiểm tra mỗi sáng và tối | Để ý thêm vào những ngày nóng, sau chuyến đi dài |
| Vòng xoay khó hơn, có vệt hằn nhẹ | Tháo ra trong ngày, khi tay còn đỡ sưng (thường là buổi sáng) | Dùng xà phòng, nâng tay cao vài phút trước khi tháo |
| Vòng đã chật, tháo bằng cách thông thường không được | Ngừng cố kéo, liên hệ cơ sở y tế để được giúp | Kéo mạnh làm tay sưng thêm và trầy da |
| Tay dưới vòng tím, lạnh, tê nhiều hoặc đau | Đến cơ sở y tế ngay | Đây là dấu hiệu tuần hoàn bị cản |
| Phù xuất hiện đột ngột ở mặt và tay, kèm đau đầu, nhìn mờ hoặc đau vùng trên rốn | Đi khám ngay, báo rõ đang mang thai | Đây là những dấu hiệu bác sĩ cần đánh giá sớm, không chỉ là chuyện chiếc vòng |
Dòng cuối của bảng quan trọng hơn cả. Phù nhẹ tăng dần là chuyện thường gặp, nhưng phù xuất hiện nhanh kèm những triệu chứng khác là lý do để đi khám, không đợi tới lịch hẹn. Trong lúc đó, nếu được, tháo vòng ra để không thêm một vấn đề nữa ở bàn tay.
Tháo vòng khi tay đã hơi sưng: làm sao cho nhẹ nhàng
Nếu vòng mới bắt đầu chật, bạn thường vẫn tự tháo được, miễn là làm chậm và đúng lúc. Các bước dưới đây dành cho trường hợp tay chưa có dấu hiệu nguy hiểm.
- Chọn thời điểm tay ít sưng nhất. Với nhiều người đó là sáng sớm, sau khi ngủ dậy và đã cử động tay một lúc.
- Nâng cánh tay đeo vòng lên cao hơn vai, giữ vài phút, nắm mở bàn tay chậm rãi để dịch bớt dồn ở bàn tay.
- Làm trơn da bằng nước xà phòng loãng hoặc kem dưỡng tay. Tránh dầu ăn để lâu trên da khi bạn dễ dị ứng.
- Chụm các ngón tay lại, ngón cái gập vào lòng bàn tay, đưa vòng xuống theo hướng chéo, xoay nhẹ qua khớp ngón cái.
- Làm việc này ngồi trên giường hoặc trên chiếc khăn gấp dày, để nếu vòng tuột khỏi tay thì không rơi xuống sàn gạch.
- Nếu sau hai, ba lần thử mà vòng không nhúc nhích, dừng lại. Kéo mạnh lúc này làm da trầy, mô sưng thêm và lần sau còn khó hơn.
Đừng nhờ người nhà dùng kìm, búa hay đập vòng vào cạnh bàn để vỡ khi vòng đang trên tay. Mảnh ngọc vỡ có cạnh sắc và lực đập dồn ngay vào cổ tay. Nếu không tháo được, cơ sở y tế là nơi nên tới.
Chuẩn bị trước khi đi sinh
Phần lớn các cơ sở sinh nở yêu cầu sản phụ tháo trang sức trước khi vào phòng sinh hoặc phòng mổ. Lý do không nằm ở chiếc vòng ngọc nói riêng: người mẹ có thể cần truyền dịch, có thể phải mổ lấy thai dù đã định sinh thường, tay có thể sưng thêm sau khi truyền nhiều dịch, và nhân viên y tế cần thao tác nhanh ở bàn tay, cổ tay mà không vướng gì. Một chiếc vòng cứng vừa khó tháo vừa dễ va vỡ trong lúc chuyển giường.
Vì vậy, nhiều gia đình chọn tháo vòng từ vài tuần trước ngày dự sinh, khi tay còn đỡ sưng, rồi cất ở nhà. Mang vòng theo vào viện rồi mới tháo cũng có rủi ro: túi đồ đi sinh được mở ra đóng vào nhiều lần, người ra vào phòng đông, và một món đồ nhỏ, quý rất dễ thất lạc.
Nếu bạn muốn có một vật quen thuộc trên tay cho yên lòng, hãy hỏi trước cơ sở y tế xem họ cho phép đeo gì. Một sợi dây vải mềm hay một chuỗi hạt dây chun thường dễ tháo hơn, dễ cắt nhanh khi cần, nhưng quyết định cuối cùng vẫn là của nơi bạn sinh. Sau sinh, đợi tay hết phù hẳn rồi mới đeo lại chiếc vòng cứng, đừng vội trong tuần đầu.
Sau sinh: bế con, cho con bú và lúc đeo lại vòng
Những tuần đầu sau sinh, đôi tay người mẹ làm việc liên tục: bế con, đỡ đầu con khi cho bú, thay tã, tắm cho con trong chậu. Một chiếc vòng cứng ở cổ tay lúc này chạm vào đầu, vào má em bé nhiều lần trong ngày. Ngọc nhẵn nên hiếm khi làm trầy da, nhưng vòng nặng va vào đầu con khi bạn vội đặt con xuống là chuyện dễ xảy ra, và tiếng vòng gõ vào thành giường, mép chậu có thể làm con giật mình.
Nhiều người mẹ vì thế đợi tới khi con cứng cổ, việc bế ẵm bớt dồn dập rồi mới đeo lại vòng. Đây cũng thường là lúc phù sau sinh đã hết, cổ tay trở về như trước, nên đeo vào và tháo ra đều dễ. Nếu đeo sớm hơn, chọn lúc con ngủ để đeo, và tháo ra khi tắm cho con, vì xà phòng làm vòng trơn, tay ướt dễ trượt khi đang giữ em bé.
Người mẹ cho con bú hay bị đau cổ tay do bế con nhiều giờ liền ở cùng một tư thế. Khi cổ tay đã đau, nên cho nó nghỉ, bỏ bớt mọi vật cứng đeo quanh, và hỏi nhân viên y tế nếu đau kéo dài, tê ngón hay yếu tay khi cầm nắm.
Quan niệm dân gian về vòng ngọc và thai kỳ
Ở nhiều gia đình Việt và Hoa, chiếc vòng ngọc của người mẹ gắn với những lời dặn quen thuộc: đeo vòng để giữ thai, vòng sẫm màu báo điều gì đó, không tháo vòng khi có bầu kẻo "mất vía". Những câu này là một phần đời sống gia đình, có cái đẹp riêng của nó, và nhiều người đeo vòng trong thai kỳ vì nó là kỷ vật của bà, của mẹ.
Tuy vậy, đó là quan niệm, không có bằng chứng nào cho thấy chiếc vòng ảnh hưởng tới thai nhi hay cuộc sinh. Màu của vòng có thể trông khác đi do mồ hôi, kem dưỡng bám lên hoặc do ánh đèn, không phải do thai. Và không có lý do gì để giữ một chiếc vòng đang chật trên tay chỉ vì sợ một lời dặn: tháo ra cất kỹ, đeo lại sau sinh, chiếc vòng vẫn là chiếc vòng ấy.
Nếu người lớn trong nhà lo lắng, một cách nhẹ nhàng là cùng nhau cất vòng vào hộp, đặt ở chỗ trang trọng trong nhà, coi như chiếc vòng được nghỉ ngơi cùng người mẹ. Giữ được cả lời dặn lẫn bàn tay an toàn là cách nhiều gia đình đã chọn.
Câu hỏi thường gặp
Mới có thai vài tháng đã phải tháo vòng ngọc chưa?
Chưa cần, nếu vòng còn rộng và tay không sưng. Phù thường rõ hơn ở những tháng cuối. Bạn chỉ cần tập thói quen xoay thử vòng mỗi sáng tối, để nhận ra sớm khi nó bắt đầu chật và tháo lúc còn dễ tháo.
Có nên đổi sang vòng ni lớn hơn để đeo suốt thai kỳ không?
Một chiếc vòng rộng hơn đeo được lâu hơn, nhưng nếu phần bàn tay cũng sưng thì vòng rộng ở cổ tay vẫn có thể kẹt khi tháo. Vòng rộng cũng dễ va đập hơn. Với nhiều người, cất vòng trong vài tháng là cách đơn giản hơn mua thêm.
Phù tay sau sinh bao lâu thì đeo lại vòng được?
Mỗi người một khác, thường phù giảm dần trong vài ngày tới vài tuần. Hãy đợi tới khi đeo nhẫn quen thuộc thấy bình thường, cổ tay không còn vệt hằn khi ấn, rồi mới thử đeo lại vòng cứng. Nếu phù kéo dài hoặc một bên tay sưng hơn hẳn, hỏi bác sĩ.
Mổ lấy thai có bắt buộc tháo vòng ngọc không?
Phần lớn các cơ sở y tế yêu cầu tháo trang sức trước khi mổ, và đây là việc nên làm theo. Bạn nên hỏi trước quy định của nơi mình sinh để tháo vòng ở nhà, thay vì tới lúc cấp bách mới tháo khi tay đã sưng.
Tay tê về đêm khi đang mang thai có phải do vòng không?
Tê ngón tay về đêm ở người mang thai thường liên quan tới mô quanh cổ tay sưng lên, không phải do vòng gây ra. Nhưng vòng cứng đeo sát có thể làm khó chịu thêm. Tháo vòng ra và báo triệu chứng với bác sĩ khám thai để được hướng dẫn.
Đeo chuỗi hạt ngọc dây chun thay vòng cứng có an toàn hơn không?
Chuỗi hạt dây chun co giãn được và dễ cắt khi cần, nên ít rủi ro kẹt hơn vòng cứng. Dù vậy, dây chun quá chặt vẫn để lại vệt hằn khi tay phù, nên vẫn cần chọn cỡ rộng và tháo khi thấy bó.