Đeo nhiều món trên một cổ tay là chuyện thường: vòng hạt ngọc cạnh chiếc vòng liền của mẹ cho, thêm sợi lắc vàng, thêm đồng hồ. Mỗi cử động là các món chạm nhau, và quy luật rất đơn giản: vật cứng hơn sẽ làm xước vật mềm hơn. Ngọc phỉ thuý cứng khoảng 6,5 đến 7 trên thang Mohs, cứng hơn vàng, bạc, nhiều loại kính đồng hồ thông thường, nhưng mềm hơn kính sapphire.
Nghĩa là trong một chồng vòng, hạt ngọc vừa có thể là thủ phạm làm xước món khác, vừa có thể là nạn nhân. Bài này so độ cứng của những thứ hay đeo cùng ngọc, gợi ý thứ tự xếp, khi nào nên chia hai tay, và cách kiểm định kỳ để phát hiện vết xước, vết mẻ trước khi chúng thành chuyện lớn.
Độ cứng những món hay đeo cùng vòng ngọc
Thang Mohs so độ cứng theo khả năng vạch xước: vật có số lớn hơn vạch được vật có số nhỏ hơn. Con số dưới đây là khoảng thường gặp, từng món cụ thể có thể khác tuỳ vật liệu và lớp phủ.
| Vật liệu | Độ cứng Mohs khoảng | Khi chạm hạt ngọc |
|---|---|---|
| Vàng, bạc | 2,5 – 3 | Ngọc làm xước, móp kim loại; kim loại hầu như không làm xước ngọc |
| Thép không gỉ vỏ đồng hồ | 5,5 – 6,5 | Ngọc có thể làm xước vỏ thép đánh bóng |
| Kính khoáng đồng hồ | khoảng 5 – 6 | Hạt ngọc có thể để vết xước trên mặt kính |
| Ngọc phỉ thuý khác (vòng liền, hạt khác) | 6,5 – 7 | Hai bên tương đương, cùng có thể mẻ khi va mạnh |
| Thạch anh, mã não | khoảng 7 | Có thể làm xước nhẹ hạt ngọc |
| Kính sapphire đồng hồ | 9 | Kính làm xước ngọc, ngọc không làm xước được kính |
| Vỏ gốm đồng hồ | cao hơn ngọc | Gốm có thể làm xước ngọc; gốm giòn nên cũng có thể mẻ khi va |
Độ cứng chỉ nói về chuyện vạch xước. Chuyện vỡ, mẻ khi va đập thuộc về độ dai, và ở mặt này phỉ thuý khá tốt nhờ cấu trúc tinh thể đan cài. Vì vậy với vòng ngọc, rủi ro thường gặp nhất trong một chồng vòng là các vết xước li ti tích lại theo năm tháng, chứ không phải vỡ đột ngột.
Hạt ngọc cạnh đồng hồ
Đồng hồ là món dễ bị hạt ngọc làm hại nhất, và cũng có thể làm hại hạt ngọc. Nếu mặt kính đồng hồ là kính khoáng, các hạt ngọc cọ vào mỗi khi bạn gõ phím, xoay tay sẽ để lại những vết xước mảnh trên mặt kính, thấy rõ khi nghiêng dưới đèn. Nếu mặt kính là sapphire, chiều ngược lại xảy ra: kính không xước nhưng hạt ngọc ở chỗ hay chạm mặt kính sẽ dần mờ đi.
Vỏ thép đánh bóng gương cũng là nạn nhân quen thuộc. Nhiều người phát hiện cạnh vỏ đồng hồ đầy vết xước nhỏ mà không hiểu vì sao, rồi nhận ra chiếc vòng hạt ngọc đeo cùng tay chính là thủ phạm. Ngược lại, khoá dây đồng hồ kim loại có cạnh sắc có thể làm mẻ hạt khi va mạnh, vì lực dồn vào một điểm.
Cách đơn giản nhất là đeo đồng hồ một tay, vòng hạt ngọc tay kia. Nếu muốn đeo cùng tay, đặt một món mềm ở giữa, như vòng dây tết hoặc lắc vải, làm đệm. Có thể đeo đồng hồ sát bàn tay và vòng hạt ngọc cao hơn trên cổ tay, hoặc ngược lại, sao cho hai món ít trượt vào nhau khi cử động. Cách đeo nào cũng nên thử trong một ngày làm việc bình thường, vì vị trí đứng yên khác hẳn vị trí khi bạn gõ phím, xách túi, lái xe.
Vòng hạt cạnh vòng ngọc liền
Hai món cùng độ cứng. Hạt ngọc và vành vòng liền cùng là phỉ thuý nên khó làm xước nhau bằng cọ xát nhẹ. Nhưng va mạnh vào nhau, như khi bạn đập tay lên bàn, cả hai đều có thể mẻ ở chỗ va.
Vành vòng liền chịu va theo kiểu khác. Vành vòng mỏng, lực va của một hạt ngọc cứng dồn vào một điểm nhỏ trên vành. Vòng liền đã có vết rạn sẵn càng nên tránh đeo sát vòng hạt.
Tiếng kêu là dấu hiệu. Nếu bạn nghe tiếng "cạch" liên tục khi đi bộ, nghĩa là hai món đang va vào nhau theo mỗi bước. Đổi vị trí hoặc thêm đệm mềm.
Thứ tự xếp. Nhiều người đặt vòng liền sát bàn tay, nơi nó tự dừng ở khớp cổ tay, và vòng hạt cao hơn một chút. Vòng hạt dây chun ôm sát hơn nên ít trượt xuống va vào vòng liền.
Đeo hai tay. Vòng liền gia truyền hoặc vòng có giá trị kỷ niệm lớn nên được đeo riêng một tay nếu bạn hay hoạt động. Vòng hạt đeo tay còn lại.
Vòng hạt ngọc cạnh lắc vàng, lắc bạc
Vàng và bạc mềm hơn ngọc nhiều, nên khi chạm nhau, kim loại là bên chịu thiệt: lắc vàng cạnh vòng hạt ngọc lâu ngày có thể có những vết lõm, vết xước nhỏ ở mặt tiếp xúc, mất độ bóng ở những chỗ hay cọ. Với lắc vàng mảnh, mắt xích mỏng có thể mòn nhanh hơn. Ngược lại, hạt ngọc gần như không bị kim loại làm xước, nhưng có thể dính vệt kim loại mờ trên bề mặt, thường lau đi được.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là móc khoá lắc. Khoá kim loại có cạnh, khi lắc xoay trên cổ tay, khoá có thể móc vào sợi dây giữa các hạt ngọc, kéo dây và làm sờn. Nếu đeo chung, xoay khoá lắc về mặt dưới cổ tay và để ý xem có lúc nào khoá vướng vào vòng hạt không.
Lắc bạc xỉn màu còn có thể để lại vệt đen trên dây vòng hạt màu nhạt. Đây không phải vấn đề của hạt ngọc, nhưng dây trắng, be cạnh bạc xỉn sẽ nhanh bẩn. Khi làm sạch lắc bạc, tháo hẳn vòng hạt ngọc ra, đừng ngâm cả hai cùng lúc.
Nếu bạn thích dáng vàng cạnh ngọc, một lựa chọn ít va hơn là chiếc lắc mảnh có hạt ngọc gắn sẵn trên đó, thay vì hai món riêng chồng lên nhau. Khi ngọc và kim loại là một món, chúng không cọ vào nhau theo mỗi cử động, và bạn chỉ phải trông một chiếc khoá thay vì hai.
Nhiều vòng hạt trên một tay
Đeo hai ba vòng hạt chồng nhau tạo hiệu ứng nhiều tầng đẹp mắt, nhưng các vòng hạt có những rủi ro riêng khi nằm cạnh nhau.
- Hạt của vòng này lọt vào khe giữa hai hạt của vòng kia, khi cử động hai vòng "cắn" vào nhau và kéo dây. Vòng hạt cùng cỡ dễ cài vào nhau hơn vòng hạt khác cỡ.
- Hạt ngọc cọ hạt thạch anh hay mã não ở vòng bên cạnh: thạch anh cứng ngang hoặc hơn ngọc một chút, lâu ngày cả hai mờ ở chỗ cọ.
- Vòng hạt gỗ, vòng trầm cạnh vòng hạt ngọc sẽ bị hạt ngọc làm trầy, móp. Nếu đeo chung, đặt vòng ngọc ở một đầu chồng, không kẹp vòng gỗ ở giữa.
- Nhiều vòng chun cùng ôm một chỗ làm cổ tay bị siết nhiều hơn, và các dây cọ vào nhau. Nếu thấy vết hằn sâu sau khi tháo, giảm số vòng hoặc nới rộng.
- Vòng có hạt điểm to, hạt lu thống hay charm treo cạnh vòng khác: hạt điểm thường là chỗ va nhiều nhất, xếp sao cho hạt điểm của các vòng không chồng lên nhau.
Một cách xếp gọn là theo cỡ hạt: hạt to sát bàn tay, hạt nhỏ dần lên cánh tay, hoặc ngược lại. Cách này giảm việc hạt vòng này lọt vào khe vòng kia.
Chồng vòng trong từng việc của một ngày
Một chồng vòng đứng yên trên bàn khác hẳn chồng vòng trên tay bạn lúc làm việc. Dưới đây là những tình huống hay gặp và cách điều chỉnh, theo kinh nghiệm của nhiều người đeo nhiều món.
- Gõ phím, dùng chuột: cổ tay tì lên mép bàn và mặt máy tính, các vòng bị đẩy dồn về một phía và cọ nhau liên tục. Đẩy chồng vòng lên cao hơn trên cổ tay, hoặc tháo bớt món ở tay cầm chuột.
- Lái xe máy: tay cầm lái, các vòng trượt xuống sát bàn tay, va vào tay lái và vào nhau theo mỗi lần xóc. Đồng hồ và vòng liền dễ va vào tay lái nhất.
- Xách túi nặng, xách đồ đi chợ: quai túi kẹp vào chồng vòng, ép các món vào nhau. Đổi tay xách, hoặc xách bằng tay không đeo vòng.
- Nấu ăn, rửa bát: nước, dầu mỡ và cạnh nồi chảo. Đây là lúc nhiều người tháo hết, vì cùng lúc có cả va chạm lẫn nước.
- Bế trẻ nhỏ: vòng cứng và hạt điểm có thể cấn vào người trẻ, trẻ cũng hay giật vòng. Tháo bớt, nhất là vòng hạt dây chun và lắc có charm.
- Ngủ: chồng vòng nằm đè dưới người, dây bị kéo, đồng hồ cấn. Tháo ra đặt vào khay riêng cạnh giường.
Không cần áp dụng tất cả. Thử quan sát trong một tuần xem lúc nào bạn nghe tiếng va nhiều nhất, lúc nào thấy cấn, rồi điều chỉnh đúng những lúc đó.
Kiểm chồng vòng định kỳ
Vết xước, vết mẻ thường hình thành dần dần, nên kiểm theo nhịp đều đặn giúp phát hiện sớm và đổi cách đeo trước khi hỏng nặng.
- Vài tuần một lần, tháo tất cả các món, đặt cạnh nhau trên khăn sáng màu dưới đèn bàn.
- Nghiêng mặt kính và vỏ đồng hồ dưới đèn để tìm vết xước mảnh; xem vết xước tập trung ở cạnh nào, đó là cạnh hay chạm vòng.
- Xoay từng hạt ngọc dưới đèn, tìm chỗ mờ, chỗ mẻ. Hạt nằm ở vị trí hay chạm đồng hồ hoặc vòng liền thường mờ trước.
- Nhìn mặt trong và mép vòng liền, tìm vết mẻ nhỏ ở chỗ hạt ngọc hay va vào.
- Kiểm dây vòng hạt ở chỗ nằm cạnh khoá lắc hoặc khoá đồng hồ, tìm sợi tưa.
- Nếu thấy hư hại tập trung ở một cặp món, đổi vị trí hoặc chia sang hai tay.
Chụp ảnh chồng vòng mỗi lần kiểm giúp so sánh qua thời gian. Một vết xước mới xuất hiện giữa hai lần kiểm cho bạn biết chính xác cách đeo nào gây ra nó.
Câu hỏi thường gặp
Vòng ngọc có làm xước mặt kính đồng hồ không?
Có thể, nếu mặt kính là kính khoáng thông thường, vì ngọc cứng hơn loại kính này. Nếu kính là sapphire thì ngọc không làm xước được kính, nhưng hạt ngọc ở chỗ hay chạm kính có thể mờ dần. Đeo hai tay khác nhau là cách tránh đơn giản nhất.
Đeo vòng ngọc cạnh nhẫn có sao không?
Nhẫn kim loại hoặc nhẫn đính đá ở ngón tay có thể va vào vòng khi bạn buông tay, nhất là vòng liền rơi xuống sát bàn tay. Nhẫn đính đá cứng như kim cương, sapphire có thể làm xước ngọc. Để ý tiếng va và kiểm định kỳ những chỗ chạm.
Có nên dán miếng bảo vệ lên vòng ngọc khi đeo cùng đồng hồ không?
Không nên dán gì lên mặt ngọc: keo dán có thể để lại vết và khó làm sạch, và miếng dán nhìn không đẹp. Cách hiệu quả hơn là đổi vị trí, chia hai tay hoặc thêm một món mềm làm đệm giữa hai món.
Vòng hạt ngọc và vòng hạt thạch anh đeo cùng có làm xước nhau không?
Thạch anh có độ cứng khoảng 7, ngang hoặc hơn ngọc phỉ thuý một chút, nên khi cọ nhau lâu ngày cả hai có thể mờ ở chỗ tiếp xúc. Mức độ thường nhẹ, nhưng với hạt ngọc bạn quý, nên đeo cách nhau hoặc đặt món mềm ở giữa.
Đeo chồng nhiều vòng có hại gì cho cổ tay không?
Nhiều vòng chun cùng ôm sát một chỗ có thể siết cổ tay và để lại vết hằn. Nếu thấy tê, đỏ, sưng hoặc vết hằn lâu không mất sau khi tháo, hãy giảm số vòng hoặc nới rộng, và hỏi nhân viên y tế nếu triệu chứng kéo dài.
Hạt ngọc đã mờ vì cọ có đánh bóng lại được không?
Thợ có thể đánh bóng lại từng hạt, nhưng việc này làm mất một lớp đá rất mỏng và cần tháo chuỗi. Với hạt có thể đã qua xử lý nhựa, đánh bóng cần cẩn thận hơn. Hãy hỏi thợ trước, và chỉ làm khi độ mờ thật sự ảnh hưởng đến vẻ ngoài.