Charm treo vòng ngọc là một món kim loại nhỏ — hồ lô, đồng tiền, bông hoa, con giáp, chuông, chữ cái — được móc vào chiếc vòng ngọc kín bằng khoen kẹp hoặc dây buộc, không phải khoan hay cắt ngọc. Muốn bỏ ra lúc nào cũng được, chiếc vòng vẫn nguyên.
Kiểu trang trí này hợp với người có vòng ngọc lành, muốn đổi gió mà không muốn đụng chạm tới ngọc. Nó cũng là cách một gia đình thêm dấu ấn riêng lên chiếc vòng truyền lại: mỗi thế hệ treo một charm nhỏ. Nhưng charm treo cũng có những rủi ro ít người nghĩ tới, từ chuyện xước mặt ngọc tới chuyện vướng tóc, vướng áo. Bài này đi qua từng phần.
Các cách gắn charm vào vòng ngọc kín
Khoen kẹp có lẫy. Một khoen kim loại tròn hoặc bầu, mở ra nhờ một đoạn bản lề nhỏ và đóng bằng lẫy bấm. Khoen ôm quanh bản vòng, charm treo bên dưới. Đây là kiểu phổ biến nhất, tháo lắp nhanh.
Khoen vặn ren. Một đoạn của khoen có ren, vặn ra để lồng vào vòng, vặn vào để khoá. Chắc hơn lẫy bấm, nhưng ren nhỏ dễ chờn nếu vặn mạnh hoặc vặn lệch.
Khoen hàn kín. Thợ lồng khoen vào vòng rồi hàn kín miệng khoen. Charm khó rơi nhất, nhưng việc hàn diễn ra sát ngọc nên cần thợ làm cách ít nhiệt, như hàn laser, và có biện pháp che chắn ngọc. Muốn tháo phải cắt khoen.
Dây buộc. Một sợi dây dù, dây tơ hoặc dây đỏ thắt nút quanh vòng, charm xâu vào dây. Mềm, không cọ ngọc, dễ thay, nhưng dây mòn theo thời gian và cần thay định kỳ.
Khoen có lót. Một số khoen có lớp lót mềm bên trong để không trượt trên mặt ngọc và giảm tiếng chạm. Lớp lót sẽ lão hoá, cứng đi hoặc ố màu sau một thời gian, nên kiểm và thay khi cần.
Charm nào an toàn với mặt ngọc
Câu hỏi hay gặp là charm có làm xước vòng ngọc không. Câu trả lời phụ thuộc vào vật liệu nào cứng hơn. Ngọc phỉ thuý thuộc nhóm khá cứng trong các loại đá trang sức, khoảng 6,5 đến 7 theo thang Mohs; ngọc nephrite thấp hơn một chút.
| Vật liệu trên charm | So với ngọc | Rủi ro xước mặt ngọc | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Vàng các loại, bạc | Mềm hơn ngọc nhiều | Thấp; kim loại tự mòn trước | Dùng thoải mái |
| Thép không gỉ, titan | Vẫn mềm hơn ngọc phỉ thuý | Thấp, trừ khi có cát bụi kẹt giữa | Dùng được, lau sạch thường xuyên |
| Đá nhân tạo CZ, moissanite | Cứng hơn ngọc | Có thể để lại vết xước khi cọ lâu | Chọn charm có đá nằm sâu trong ổ, không chìa ra ngoài |
| Đá quý như ruby, sapphire | Cứng hơn ngọc rõ rệt | Có thể xước | Như trên, hoặc treo ở vị trí ít chạm vòng |
| Thạch anh, mã não | Xấp xỉ hoặc cứng hơn ngọc | Có thể xước nhẹ và tự mẻ | Cân nhắc, lau sạch |
Bụi đường có nhiều hạt thạch anh, cứng ngang hoặc hơn ngọc. Vì thế, kể cả charm vàng mềm, nếu để bụi cát kẹt giữa khoen và mặt ngọc lâu ngày, vẫn có thể tạo vết mờ. Lau sạch khoen định kỳ là đủ phòng.
Cỡ và trọng lượng charm: nhỏ thì đẹp hơn
Charm làm chiếc vòng có thêm một điểm nặng. Một charm nhỏ thì không đáng kể, nhưng charm to hoặc treo nhiều charm sẽ kéo chiếc vòng xoay cho phần nặng nằm phía dưới cổ tay, tức là charm luôn ở chỗ hay chạm mặt bàn nhất. Charm to cũng đung đưa mạnh, chạm vào bàn phím, cạnh bàn, tay nắm cửa nhiều hơn.
Về thẩm mỹ, chiếc vòng ngọc là nhân vật chính. Một charm nhỏ cỡ hạt đậu, hạt lạc làm điểm nhấn vừa phải. Charm to hơn bản vòng thì người ta nhìn charm trước, quên mất chiếc vòng. Nhiều người treo hai, ba charm nhỏ thành một cụm thay vì một charm lớn.
Về khoen, đường kính trong của khoen phải lớn hơn bản vòng một chút để không bị kẹt khi charm xoay, nhưng không lớn quá khiến charm trượt vòng quanh liên tục. Khoen vừa thì charm có xu hướng nằm yên ở một chỗ; nếu muốn charm luôn ở phía trên cổ tay, có thể chọn khoen có lót mềm để bám nhẹ vào ngọc.
Một điều thực tế: charm treo ngoài có thể móc vào tóc dài khi vén tóc, vào sợi len khi mặc áo len, vào quai túi xách. Mỗi lần móc như vậy là một lần chiếc vòng bị giật. Charm có hình tròn, nhẵn, ít góc nhọn sẽ ít móc hơn charm hình lá, hình sao.
Charm quen thuộc và câu chuyện người ta gửi vào đó
Hồ lô là hình charm rất hay gặp trên vòng ngọc. Trong văn hoá Á Đông, hồ lô gắn với hình ảnh bầu đựng thuốc, sự đủ đầy; đồng tiền xu cổ có lỗ vuông gắn với chuyện làm ăn; hoa sen, hoa mai, con giáp gắn với sở thích và năm sinh. Những ý nghĩa đó là quan niệm, không có bằng chứng về tác dụng, nhưng chúng là ngôn ngữ mà nhiều gia đình dùng để gửi lời chúc.
Dây đỏ buộc vòng cũng là một thói quen quen thuộc ở nhiều nhà. Có người tin dây đỏ đem lại may mắn; đó là quan niệm dân gian, cũng không có bằng chứng. Về mặt thực dụng, dây đỏ là cách treo charm mềm, rẻ công, không cọ ngọc, dễ thay khi sờn.
Ví dụ giả định: một bà cụ ở Thái Nguyên đeo chiếc vòng ngọc hơn bốn mươi năm. Khi mỗi đứa cháu ra đời, bà nhờ người treo thêm một charm nhỏ hình con giáp năm sinh của cháu. Tới đứa thứ tư, chiếc vòng nặng và lủng lẳng, bà gỡ hết xuống, xâu thành một chùm treo trong hộp, chỉ giữ một charm trên vòng và thay đổi theo dịp. Chiếc vòng vẫn nguyên, câu chuyện thì vẫn được giữ.
Charm con giáp cũng nên chọn theo ý thích chứ không theo lời khuyên “hợp tuổi” hay “khắc tuổi”. Những chuyện ấy thuộc về quan niệm, mỗi nơi nói một kiểu. Một hình con vật trẻ con thích nhìn, một bông hoa người mẹ từng trồng ở hiên nhà, đôi khi mang nhiều ý nghĩa với gia đình hơn mọi lời giải thích.
Treo và giữ charm cho đúng cách
Các bước dưới đây áp dụng cho khoen kẹp và khoen vặn, kiểu tự làm được ở nhà.
- Lau sạch mặt vòng và lòng khoen trước khi lồng, để không có hạt cát kẹt giữa.
- Mở khoen trên mặt bàn có lót khăn; lồng khoen vào vòng từ phía ngoài, không bẻ khoen rộng hơn mức nó được thiết kế.
- Đóng lẫy hoặc vặn ren đến khi chặt, rồi kéo nhẹ charm xuống: khoen không được bung.
- Đeo thử vài phút, vén tóc, mặc áo, xách túi để xem charm có hay móc vào đâu không.
- Mỗi tuần tháo charm ra một lần, lau lòng khoen và chỗ mặt ngọc mà khoen hay nằm.
- Khi lẫy bắt đầu đóng không dứt khoát, ren bị chờn hay lót mềm đã cứng, thay khoen trước khi đeo tiếp.
Với khoen hàn kín, việc lồng và hàn nên để thợ làm, có che chắn ngọc. Đừng mang vòng đi hàn ở nơi không hỏi trước cách giữ nhiệt cho ngọc.
Làm charm từ món vàng cũ trong nhà
Nhiều gia đình có những món vàng nhỏ không còn đeo: chiếc nhẫn trơn đã chật, đôi bông tai lẻ một chiếc, mặt dây chuyền cũ. Đúc lại thành một charm treo trên vòng ngọc là cách để những món ấy tiếp tục ở bên người thân, thay vì nằm trong ngăn kéo. Việc này nên làm ở thợ kim hoàn có xưởng đúc hoặc nhận gia công, và nên bàn trước mấy điều.
Thứ nhất là tuổi vàng. Các món cũ có thể khác tuổi nhau, đúc chung sẽ ra một hợp kim mới mà tuổi khó đoán trước. Nếu muốn charm có tuổi rõ ràng, nên chỉ đúc từ một món, hoặc nhờ thợ thử tuổi từng món trước. Thứ hai là hao hụt: nấu chảy và đánh bóng luôn mất đi một ít kim loại, bạn nên hỏi trước và cân trước – cân sau ngay tại chỗ.
Thứ ba là kiểu dáng. Charm làm từ vàng cũ thường nhỏ, nên chọn hình đơn giản, ít chi tiết mảnh. Một charm tròn trơn có khắc một dấu nhỏ ở mặt sau thường bền và đẹp hơn một hình phức tạp mà lượng vàng không đủ để làm dày. Đừng quên phần khoen: khoen phải chắc, nên làm từ kim loại cứng hơn nếu vàng cũ là vàng ta.
Cuối cùng, nếu món vàng cũ là kỷ vật của người đã khuất, hãy cân nhắc giữ nguyên nó thay vì nấu chảy. Đôi khi chỉ cần gắn một khoen nhỏ vào chiếc nhẫn cũ là đã có thể treo lên vòng như một charm, không phải đúc lại gì.
Khi nào không nên treo charm
Có vài tình huống mà charm treo ngoài làm phiền nhiều hơn làm đẹp. Người làm việc bếp, làm tóc, làm móng, thao tác máy móc thường xuyên thì charm dễ móc, dễ dính dầu mỡ, hoá chất. Người hay chơi thể thao, bế con nhỏ thì charm có thể quệt vào da người khác, nhất là charm có góc cạnh.
Vòng ngọc đang có vết rạn nhỏ, dù đã được thợ xem và cho đeo tiếp, cũng không nên treo charm ở gần chỗ rạn, vì khoen kẹp tạo một điểm tì cố định. Tốt nhất hỏi lại thợ vị trí an toàn. Nếu vẫn muốn có charm, một sợi dây mềm buộc ở phía xa vết rạn là lựa chọn nhẹ nhàng hơn khoen kim loại.
Cuối cùng, charm là món nhỏ nên dễ mất. Nếu là charm có giá trị tình cảm, như charm khắc tên một người thân đã khuất, có lẽ nên giữ trong hộp và chỉ treo khi có dịp, thay vì đeo hằng ngày rồi một hôm phát hiện khoen đã bung từ lúc nào. Nhiều người chụp ảnh từng charm, ghi lại ai tặng, nhân dịp gì, để dù charm thất lạc thì câu chuyện vẫn còn.
Câu hỏi thường gặp
Treo charm vàng có làm xước vòng ngọc không?
Vàng mềm hơn ngọc phỉ thuý nhiều nên tự nó khó làm xước ngọc. Rủi ro đến từ hạt cát kẹt giữa khoen và mặt ngọc, hoặc từ đá cứng đính trên charm. Lau sạch khoen định kỳ và chọn charm có đá nằm sâu trong ổ là đủ phòng.
Charm treo vòng ngọc có đem lại may mắn không?
Hồ lô, đồng tiền, con giáp hay dây đỏ mang những ý nghĩa chúc lành trong văn hoá dân gian. Đó là quan niệm, không có bằng chứng về tác dụng. Bạn có thể chọn charm vì ý nghĩa với gia đình mình hoặc đơn giản vì thấy đẹp.
Khoen kẹp hay khoen hàn kín chắc hơn?
Khoen hàn kín khó rơi hơn, nhưng phải hàn sát ngọc và muốn tháo thì phải cắt. Khoen kẹp có lẫy hoặc vặn ren tháo lắp dễ, đủ chắc nếu lẫy còn tốt. Nhiều người chọn khoen kẹp và kiểm lẫy thường xuyên.
Treo bao nhiêu charm trên một vòng ngọc là vừa?
Không có con số chuẩn, nhưng một đến ba charm nhỏ thường vừa mắt và không kéo vòng xoay nhiều. Charm càng nhiều, càng nặng thì càng hay chạm bàn, móc áo. Có thể giữ các charm khác trong hộp và thay đổi theo dịp.
Dây đỏ buộc vòng ngọc bao lâu thì thay?
Tuỳ chất dây và mức tiếp xúc nước, mồ hôi. Khi thấy dây sờn, bạc màu, nút lỏng thì nên thay, vì dây đứt là charm rơi. Nhiều người thay vài tháng một lần hoặc mỗi dịp đầu năm.
Có nên treo charm lên vòng ngọc đang có vết rạn?
Nếu thợ đã xem và cho đeo tiếp, vẫn nên tránh đặt khoen gần chỗ rạn, vì khoen tạo một điểm tì cố định. Hãy hỏi thợ vị trí an toàn hơn, hoặc dùng dây buộc mềm thay cho khoen kim loại.